درج مطلب  

یادداشت برداری

تهیه و تنظیم:
دبیر ادبیات ـ آقای جواد جلیلی

یکی از مشکلاتی که دانش آموزان و دانشجویان در مطالعه ی درس ها دارند فراموش کردن کامل درس هایی است که قبلاً آنها را خوانده و اتفاقاً نمره ی خوبی هم گرفته اند دانش آموزی را در نظر بگیرید که در ترم اول سه بار آزمون ماهیانه داشته است ولی در امتحان ترم اول دوباره همه ی مطالب را فراموش کرده و یک بار دیگر با اختصاص وقت زیاد و بی خوابی دوباره مطالب را از اول کتاب می خواند در ترم دوم و آزمون پایان سال همین امر تکرار می شود و مهم تر این که باز یکی دو سال بعد در کنکور همین مطالب را از نو باید بخواند او شاید بتواند در امتحان ترم و خرداد با تلاش فشرده و بی خوابی شب امتحان نمره ی خوبی بگیرد امّا با توجه به حجم منابع کنکور او نخواهد توانست از عهده ی درسها برآمده و موفقیّتی را کسب بکند.

طبیعی است که برای حل این مشکل و مدیریت وقت باید مطالب طوری مطالعه شود که بعد از مراجعه به مطلب در فاصله های طولانی فرد مجبور نباشد دوباره کل آن را بخواند جاده یا محلی را در نظر بگیرید که بار اول برای رسیدن به آنجا وقت زیادی را اختصاص می دهیم و با توقّف آدرس آنجا را از کسی می پرسیم ولی بار دوم با علامت ها و نشانه هایی که در ذهن خود نگاشته ایم نه تنها توقف نکرده و آدرس نمی پرسیم بلکه با اعتماد و سرعت بیشتری به مقصد می رسیم.

در امر مطالعه برای حل این مشکل بزرگ باید یادداشت برداری ( نت برداری ) کرد این یادداشت ها همان علائمی هستند که هم به ما کمک می کنند وقت خود را مدیریت کنیم و هم یک راه مطمئن وکارآ برای مؤفقیّت ماست برای رسیدن به این امر مهم نکاتی را یادآور می شویم:

 

1-   از « نت برداری » برداری با نام های دیگری چون « یادداشت برداری » ، « خلاصه برداری » ، « مرور » ، « تکرار » ، « دوره » و... نیز یاد می کنند.

2-   نت برداری اشکال مختلفی دارد مثل خط کشیدن ـ کلمات کلیدی ـ های لایت ـ حاشیه نویسی ـ درخت حافظه و...

3-   هدف از این کار: 1ـ صرفه جویی در وقت 2ـ نگه داشتن مطلب به مدت طولانی در حافظه 3ـ مدیریت وقت و... است( طبیعی است که در اینجا آشنایی با اصول حافظه و یادگیری به ما کمک فراوانی خواهد کرد )

4-   هر چند اصول نت برداری یکسان است ولی روش نت برداری در میان همه ی افراد یکسان نیست همان گونه که هرکسی دست خط و شیوه ی نگارشی و نوشتاری متفاوتی دارد شیوه ی نت برداری هم در میان افراد متفاوت است پس بهتر است از تجربه ی دیگران استفاده کنیم ولی از شیوه ی آنها تقلید کردن مناسب نیست ؛ مثلا: در درس دینی خلاصه برداری هر درس بسیار مهم است چون تقریباً بیشتر سؤالات تشریحی و تستی از مفاهیم درسهاست حال اگر معلم این درس براساس تجربه ای که دارد خودش هر درس را در یک صفحه خلاصه کرده و در اختیار دانش آموزان قرار دهد به اندازه ی که خود دانش آموز آن درس را خوانده و درپایان خلاصه می کند کارساز نخواهد بود چون دانش آموز مطلب فشرده ای را در اختیار دارد که بیشتر او را سردرگم خواهد کرد دانش آموزی که اهمّیّت کار را می داند مفاهیم هر درس را خلاصه کرده و در پایان ترم و سال و کنکور از آن استفاده می کند تا مجبور نباشد مثلاً یک درس دو ساعته را دوباره دو ساعت بخواند بلکه آن را با نتی و یادداشتی که در اختیار دارد در زمان کوتاهتری مرور می کند.

5-   یادگیری هر درس یک مرحله ی پایانی هم دارد که آن نت برداری است اگر مراحل آموزش یک درس چهار تا باشد مرحله ی پایانی نت برداری است: 1ـ پیش خوانی 2ـ تدریس معلم و آموزش درس 3ـ مرور کتاب و گفته های معلم در خانه ( فهم مطلب) 4ـ نت برداری.

یادآوری: خیلی از دانش آموزان هنگام مطالعه درس یا تدریس معلم در کلاس زیر مطالب خط می کشند یا آن را اصطلاحاً « های لایت » می کنند و... ولی واقعیّت این است که نت برداری بهتر است بعد از مرحله ی آموزش کامل و فهم مطلب باشد یعنی من دانش آموز بعد از این که مطلب را فهمیدم حالا برای آنکه آن را فراموش نکنم با یکی از روش ها مطلب را نت بردا&##1585;ی می کنم کاری که دانش آموزان حین مطالعه یا تدریس معلم انجام می دهند تلاش برای یادگیری است نه نت برداری چون نت برداری یک نوع جامعیّت بخشیدن به مطلب است.اگر هم زمان تدریس دانش آموزان چنین کاری را می کنند بهتر است زمان مطالعه آن را اصلاح و کامل کنند.

 

6-   همان گونه که نت برداری در میان افراد متفاوت است در هر درسی هم با توجّه به نیاز آن درس متفاوت است البته برای هر درسی هم نباید حکم کلی صادر کرد چون در یک درس موضوعات متفاوتی هست طبیعی است که نوع یادداشت برداری هم متفاوت است مثلاً همان گونه که ذکر شد در درس دینی بهتر است نت برداری در هر درس خلاصه کردن مفاهیم آن درس باشد ولی برای یادگیری ترجمه ی آیه و حدیث مثلاً شماره گذاری یا مشخّص کردن آنها بهتر است.

اصلاً لزومی ندارد دانش آموزان و دانشجویان دنبال این باشند که برای هر درسی چکار باید کرد مهم این است که آنها تصمیم بگیرند نت برداری کنند طبیعی است که روش مخصوص آن را که در واقع یک روش شخصی است خواهند یافت البته همان گونه که گفتیم حتماً باید از تجربه ی دانش آموزان مؤفّق مثل رتبه برتری های کنکور و اساتید استفاده کرد ولی مطمئن نباید بود که همان روش در مورد شما هم جواب دهد چون برای نت برداری مؤفّق متغیّرهای متفاوتی لازم است که آنها را ویژگی ها شخصی و ذهنی هر فرد تشکیل می دهد.

 

7-   اگر معلّمان و مدرّسان عزیز بخشی از وقت خود را به این امر اختصاص دهند و نت برداری دانش آموزان را بررسی کنند یا به نوعی آنها را مجبور به این کار بکنند امر آموزش بسیار مؤفقیت آموز خواهد بود یکی از دلایلی که دانش آموزان در کنکور مؤفق هستند داشتن نت های مؤفّق است چون با اختیار داشتن این نت ها آنها در سالی که کنکور دارند با کمبود وقت مواجه نیستند معمولاً عدم مؤفقیت بیشتر دانش آموزان با اراده در کنکور به قول خودشان کم آوردن وقت است آنها وقتی به سالهای قبل مراجعه می کنند هر چقدر هم بااراده باشند نمی توانند این همه مطلب را در این فرصت کوتاه خوانده و برای کنکور آماده شوند.

8-   داوطلبان کنکور اگر بتوانند مطالب آموخته شده را بعد از عید یعنی تقریباً سه ماه مانده به کنکور مرور کنند بسیار خوب نتیجه خواهند گرفت سه ماه قبل از کنکور حتماً باید آموزش مطالب جدید را تعطیل کرد و به مرور مطالب پرداخت طبیعی است که لازمه ی این کار و کسب این مؤفقیّت داشتن نت ها و یاداشت های کامل و جامع است مثلاً اگر دانش آموزی از یک درس ده فصلی سه فصلش را نرسیده آنها را باید رها کند و به مرور کردن هفت فصلی بپردازد که قبلاً آنها را نت برداری کرده است.

البته دانش آموزان در امتحان خرداد نیز همین حالت را دارند دانش آموزی که نت برداری نکرده یکی دو امتحان اول را با بی خوابی و شب خوانی با مؤفقیّت برگزار می کند ولی کم کم انرژی او تحلیل رفته و نمی تواند یک کتاب را در یک یا دو روز بخواند مگر این که هر درس را قبلاً به خوبی نت برداری کرده باشد دانش آموزانی که نت برداری کرده اند و در هر درسی می دانند چه کار باید بکنند هم زندگی عادی خود را در ایّام امتحانات دارند و هم نمرات خوبی می گیرند.

9-   دانش آموزانی که به نت برداری فکر می کنند (مرحله ی پایانی آموزش) و پیش خوانی می کنند (مرحله ی آغازین) هنگام تدریس معلم، به خوبی با او ارتباط ذهنی برقرار می کنند و با این کار در واقع بخشی از مطالعه خود را گویی در کلاس انجام می دهند طبیعی است که این کار به مدیریت وقت و صرفه جویی در وقت کمک خواهد کرد.

10-   مطالعه ی اول اگر عمیق و با فهم کامل موضوع درسی نباشد نت برداری ناقص خواهدبود و نت برداری ناقص بسیار مخرّب و اشتباه است چون این کار نه تنها کمکی به اهداف نت برداری نمی کند بلکه مشغله ی ذهنی بیشتری در ذهن ایجاد می کند.

11-  یکی از اصولی که نت برداری را هموار خواهد کرد ایجاد ارتباط ها میان خود آموخته هاست این کار یادگیری را محکم و عمیق می کند و نگه داشتن آن در حافظه طولانی خواهد بود مثلاً دانش آموزی که استعاره ی «مکنیّه» را با استعاره ی «مصرّحه» اشتباه می کند این گونه می تواند ارتباط ایجاد کند در استعاره مکنیّه ، در جمله «مشبّه» می ماند و در استعاره ی مصرّحه ، «مشبّه به» می ماند. این مطلب در ذهن نمی ماند که بالاخره در مکنیّه ، مشبّه می ماند یا مشبّه به و دانش آموز را اذیّت می کند به او می گوییم واژه ی « مصرّحه » از نظر شکل و ظاهر گویی دو قسمت دارد از این نظر مثل واژه ی « مشبّه به » است پس در این استعاره « مشبّه به » می ماند همینطور استعاره مکنیّه هم از نظر ظاهری مانند « مشبّه » است پس در آن مشبّه می ماند.

مثال دیگر: «استلاکتیت» و«استلاکمیت» دو اصطلاح زمین شناسی هستند آنها قندیل هایی هستند که در غار یکی به کف غار می چسبد و یکی هم از سقف غار آویزان می شود ممکن است ما این دو را با هم اشتباه بگیریم و بالاخره ندانیم کدام به کف و کدام به سقف می چسبد برای حل این مشکل می گوییم « استلاکمیت » ، « م » دارد واژه ی « زمین » هم « م » دارد پس قندیلی که به زمین می چسبد «استلاکمیت» است.

12-   بعضاً این ارتباط میان آموخته های قبلی در حافظه و آموخته های جدید است در واقع با این کار کد جدیدی در ذهن خود ایجاد نمی کنیم بلکه ضمن مرتّب کرد&##1606; آموخته های قبلی آموخته ی جدید را هم در کنار آنها می چینیم ؛ مثلاً : برای یاد گرفتن معنی واژه ی«سَبَق » لزومی ندارد کدی تازه در ذهن ایجاد کرده آن را شلوغ کنیم بلکه آن را کنار واژگان «سبقت» و «مسابقه» که در ذهن داریم می آموزیم (کلمات هم خانواده)

مثال دیگر: مدرّس دینی می تواند معاد جسمانی یا روحانی را با استفاده از این رباعی عمر خیام نیشابوری در ذهن ماندگار کند یا بر عکس مفهوم این رباعی را مدرّس ادبیات با استفاده از معاد جسمانی و روحانی تدریس اصطلاحاً جاگیری داشته باشد: هر سبزه که در کنار جویی رسته است گویی ز لب فرشته خویی رسته است

پا بر سر سبزه تا به خوار ننهی کان سبزه ز خاک لاله رویی رسته است

13-  در راستای نت برداری دانش آموز باید در یک آموزش مثلثی نت های خود را تهیّه کند تا در مراحل بعدی دچار مشکل نشود:

      1ـ معلم و تکالیفش

2ـ دانش آموز و امتحان ترم و خرداد( بودجه بندی خرداد)

3ـ دانش آموز و کنکور ( بودجه بندی کنکور)

صرفاً پرداختن به مورد اوّل در واقع انجام دادن ثلث کار است در این مرحله هدف فهم و درک مطلب است امّا برای مؤفقیت در دو مرحله ی بعدی نت برداری اهمیت ویژه دارد لذا دانش آموز و معلم با توجّه به بودجه بندی کنکور در این راستا باید تلاش کنند.

14-  در درس خصوصاً درس های پایه (فیزیک، شیمی و ریاضی) نت برداری بهتر است در پایان مرحله ی دوم آموزش باشد:

      1ـ فهم و درک مطلب

2ـ تمرین تشریحی

3ـ تست آموزشگاهی ( تک متغیری )

4ـ تست کنکور

5 ـ بالا بردن سرعت

15-  مدرّسان هر درس تجربه های بسیار ارزشمندی دارند حتماً دانش آموزان در عین استفاده از این تجربه ها در هر درس نت برداری خود را باید شناسنامه دار و مشخّص بکنند.

16-  نت برداری دانش آموزان بهتر است در راستای سه هدف انجام شود:

1ـ هدف کوتاه

2ـ هدف میانه

          3ـ هدف بلند

مثلاً: در درس فیزیک (رشته ی ریاضی ) برای کنکور با توجّه به آسانی و سختی مطالب مباحث ترم دوم فیزیک سال چهارم می تواند هدف کوتاه اضافه کردن بخش نور فیزیک 1 و چند فصل دیگر از فیزیک 2 و 3 هدف میانه و پرداختن به بقیّه مطالب هدف بلند باشد.

سایر مقالات کاربردی